Sigortanın kabul ettiği kısmı reddetmeyin; "kusur oranını kabul etmiyorum, fazlaya ilişkin haklarım saklıdır" kaydıyla alın ve ibraname imzalamayın. SBM sistemindeki kusur oranı kesin değildir: Sigorta Tahkim Komisyonu'nda kusur bilirkişisi oranı yeniden belirler. Oran lehinize düzelirse aradaki farkı faiziyle birlikte alırsınız.
1. Yarım ödeme neden gelir? Kusur oranı sisteme nasıl düşer
Maddi hasarlı kazalarda taraflar kaza tespit tutanağını doldurur; tutanak sigorta şirketleri tarafından SBM (Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi) sistemine yüklenir ve şirketler, önceden tanımlı kaza senaryoları üzerinden kusur dağılımını belirler. Bu değerlendirme çoğu zaman yalnızca tutanaktaki kroki ve işaretlenen kutucuklara bakılarak, olay yeri görülmeden yapılır.
Sonuç şudur: kroki özensiz çizildiyse, karşı taraf tutanağa farklı bir anlatım yazdıysa ya da iki anlatım çeliştiyse sistem kolay yolu seçer ve kusuru %50-%50 paylaştırır. Sigortacı da ödemesini bu orana göre yapar. Sürecin idari itiraz ayağını (5 iş günü içinde sigorta şirketi üzerinden itiraz) kusur oranına itiraz rehberimizde anlattık; bu yazının konusu, itiraz sonuç vermediğinde ya da süre kaçtığında paranın akıbeti.
2. Kusur oranı cebinizden ne götürür? Dört hesap örneği
Aşağıdaki tutarlar hesap mantığını göstermek için kurgulanmıştır. Varsayım: aracınızın onarım bedeli 240.000 TL, değer kaybı 80.000 TL; toplam zararınız 320.000 TL.
| Sigortanın kabul ettiği kusurunuz | Sigortanın ödediği | Gerçekte kusursuzsanız eksik kalan |
|---|---|---|
| %0 (karşı taraf %100 kusurlu) | 320.000 TL | 0 TL |
| %25 | 240.000 TL | 80.000 TL |
| %50 | 160.000 TL | 160.000 TL |
| %75 | 80.000 TL | 240.000 TL |
Tabloyu tersinden okuyun: %50'lik bir kusur ataması, tek kalemde 160.000 TL'lik bir uyuşmazlık demektir. Üstelik kayıp bununla bitmez:
- Priminiz artar. %50 kusurlu göründüğünüz için kendi trafik sigortanız da karşı tarafın zararının yarısını öder. Bu ödeme poliçenize hasar olarak işler; yenilemede hasarsızlık basamağınız düşer.
- Kasko rücusu gelebilir. Karşı taraf hasarını kendi kaskosundan aldıysa, o kasko şirketi sistemdeki orana dayanarak size ve sigortanıza rücu eder.
- Değer kaybı da aynı oranda kesilir. Kusur oranı yalnızca onarım bedeline değil, değer kaybına da uygulanır.
3. Ödemeyi reddetmeyin: ihtirazi kayıtla alın
Sigortanın kabul ettiği kısım çekişmesiz kısımdır; onu almamak size bir şey kazandırmaz, yalnızca paranızı bekletir. Önemli olan, o parayı alırken kusur oranını da kabul etmiş görünmemektir. Bunun için iki kural yeter:
- Yazılı ihtirazi kayıt düşün. Ödeme öncesinde sigorta şirketine e-posta ya da dilekçeyle şu cümleyi gönderin ve gönderdiğinizi belgeleyin.
- İbraname / "ibra ve feragat" başlıklı belge imzalamayın. Şirket imza şartı koşuyorsa belgenin üzerine el yazısıyla aynı kaydı yazıp öyle imzalayın, bir fotoğrafını alın.
"… tarihli kazaya ilişkin … numaralı hasar dosyasında şirketinizce esas alınan %50 kusur oranını kabul etmiyorum. Yapılacak ödemeyi, kusur oranına ve ödenmeyen bakiye hasar bedeli ile değer kaybına ilişkin fazlaya dair tüm talep ve dava haklarımı saklı tutarak, kısmi ödeme olarak kabul ediyorum."
İhtirazi kaydın ne olduğunu ve hangi belgelerde nasıl yazılacağını ihtirazi kayıt rehberimizde ayrıntılı bulabilirsiniz. Kayıt düşmeden ibraname imzaladıysanız da yol kapanmış değildir: Karayolları Trafik Kanunu m. 111'e göre tazminatın açıkça yetersiz kaldığı anlaşma ve ibralar iki yıl içinde iptal ettirilebilir. Ancak bu, baştan doğru kayıt düşmekten çok daha zahmetli bir yoldur.
4. Farkı nerede istersiniz? Tahkim yolu adım adım
- Yazılı başvuru: sigorta şirketine "kusur oranını kabul etmiyorum, bakiye … TL'nin ödenmesini talep ediyorum" içerikli yazılı başvuru yapın (şirketin resmî e-posta/KEP adresi yeterlidir). Delillerinizi ekleyin.
- 15 gün: şirket 15 gün içinde cevap vermez ya da talebi reddederse Sigorta Tahkim Komisyonu'na başvuru hakkınız doğar.
- Başvuru: talep tutarı = kabul edilmeyen kusur oranına düşen fark. Başvuru ücreti tutara göre 600 TL'den başlar; güncel tarife tahkim ücreti yazımızda.
- Kusur bilirkişisi: hakem, dosyayı trafik kusur bilirkişisine gönderir. Bilirkişi tutanağı, fotoğrafları, hasar bölgelerini ve varsa kamera kaydını inceleyip kusuru sıfırdan değerlendirir; SBM'deki oranla bağlı değildir.
- Karar: hakemin karar süresi en geç dört aydır; dosyaların çoğu 2-4 ayda sonuçlanır. Oran lehinize düzelirse fark, faiz ve yargılama giderleriyle birlikte hükmedilir.
Karşı tarafın sürücüsüne ve araç sahibine karşı mahkemede dava açmak da mümkündür; ancak yalnızca sigortacıdan istenebilecek bir fark için tahkim genellikle daha hızlıdır.
5. Kusuru lehinize çeviren deliller
| Delil | Neyi gösterir | Nereden alınır |
|---|---|---|
| Kaza yeri ve araç fotoğrafları | Araçların son konumu, şerit, fren izi, trafik işaretleri | Kendi telefonunuz; tutanağa ek yapılan fotoğraflar |
| Hasar bölgeleri | Kimin kime, hangi açıyla çarptığı (arka tampon / ön çamurluk / yan kapı) | Eksper raporu ve servis fotoğrafları |
| Kamera kaydı | Işık ihlali, şerit değiştirme, hız | Araç içi kamera, çevredeki işyerleri, belediye/KGM kameraları — kayıtlar kısa sürede silinir, hemen isteyin |
| Tanık | Tutanakta yazmayan ayrıntılar | Ad-soyad ve telefon; tahkimde yazılı beyan sunulabilir |
| Karşı tarafın tutanaktaki beyanı | İkrar: "görmedim", "fren yetişmedi", "geri geliyordum" | Kaza tespit tutanağının karşı taraf sütunu |
| Trafik ceza tutanağı | Karşı tarafa kural ihlalinden ceza yazılmışsa | Polis/jandarma tutanağı varsa |
Karayolları Trafik Kanunu m. 84, bazı ihlalleri asli kusur sayar: kırmızı ışıkta geçmek, arkadan çarpmak, geçiş önceliğine uymamak, şeride tecavüz, park hâlindeki araca çarpmak bunların başında gelir. Karşı tarafın bu hâllerden birini işlediğini gösterebiliyorsanız %50-%50 dağılımı savunmak sigortacı için zorlaşır. Senaryonuzu Kusur Analizi aracımızla ön değerlendirmeden geçirebilirsiniz.
6. Dürüst risk hesabı: ne zaman gitmeli, ne zaman gitmemeli
Tahkim, kusur oranını garanti olarak düzelten bir yol değildir; yeniden değerlendiren bir yoldur. Bilirkişi sizin beklediğiniz oranı bulmayabilir. Rapor, sigortanın zaten kabul ettiği orandan daha iyisini göstermezse talep reddedilir; başvuru ve bilirkişi ücreti sizde kalır, karşı taraf lehine sınırlı bir vekâlet ücretine de hükmedilebilir.
| Durum | Değerlendirme |
|---|---|
| Karşı tarafın asli kusuru belgeli (arkadan çarpma, ışık ihlali, ikrar) | Fark istenmeye değer; deliller güçlü |
| İki anlatım çelişiyor, kamera/tanık yok, hasar bölgeleri belirsiz | Önce delil toplayın; yalnızca beyanla oran değişmeyebilir |
| Fark küçük (örneğin 10-15 bin TL), bilirkişi ücreti farka yakın | Masraf-fayda hesabı yapın; idari itirazı zorlayın |
| Yaralanma da var, kusur oranı bedeni tazminatı da etkiliyor | Oran kritik; tek seferde doğru tespit için profesyonel destek alın |
7. Süreler: hangi tarih neyi bitirir?
| Süre | Ne için | Kaçarsa |
|---|---|---|
| 5 iş günü | SBM nezdinde idari kusur itirazı | Hak bitmez; tahkim ve dava yolu açık kalır |
| 8 iş günü | Sigortacının belgeler tamamlandıktan sonra ödeme süresi | Sigortacı temerrüde düşer, faiz işler |
| 15 gün | Yazılı başvuruya cevap süresi | Tahkim başvuru hakkı doğar |
| 2 yıl | Maddi zararlarda zamanaşımı; yetersiz ibranın iptali | Talep zamanaşımına uğrar |
Sık sorulan sorular
Sigortanın teklif ettiği yarım ödemeyi alırsam kalan hakkım biter mi?
Hayır, doğru şekilde alırsanız bitmez. Ödemeyi "kusur oranını kabul etmiyorum, fazlaya ilişkin haklarım saklıdır" şeklinde yazılı ihtirazi kayıtla alır ve ibraname imzalamazsanız kalan kısmı tahkimde veya mahkemede isteyebilirsiniz. İbraname imzalanmışsa bile Karayolları Trafik Kanunu m. 111 uyarınca açıkça yetersiz ödemeye ilişkin ibra iki yıl içinde iptal ettirilebilir.
SBM'nin belirlediği kusur oranı kesin midir?
Hayır. SBM sistemindeki oran, sigorta şirketlerinin kaza tespit tutanağı üzerinden yaptığı idari bir değerlendirmedir. Sigorta Tahkim Komisyonu hakemi ve mahkeme bu oranla bağlı değildir; dosyada kusur bilirkişisinden rapor alınır ve oran yeniden belirlenir.
Beş iş günlük itiraz süresini kaçırdım, yapacak bir şey kaldı mı?
Evet. Beş iş günü yalnızca SBM nezdindeki idari itirazın süresidir. Bu süre geçse de sigorta şirketine yazılı başvuru yapıp 15 gün içinde tatmin edici cevap alamazsanız Sigorta Tahkim Komisyonu'na gidebilir veya dava açabilirsiniz. Maddi zararlarda genel zamanaşımı kazadan itibaren iki yıldır.
Tahkime gidersem kusur oranım daha da kötüleşebilir mi?
Bilirkişi, kusuru sizin beklediğinizden farklı belirleyebilir. Rapor sigortanın kabul ettiği orandan daha iyi bir oran göstermezse talebiniz reddedilir ve karşı taraf lehine sınırlı bir vekâlet ücreti doğabilir. Bu yüzden başvurudan önce delillerin (fotoğraf, kamera kaydı, hasar bölgeleri, tanık) gerçekten lehinize olup olmadığını değerlendirmek gerekir.
Haksız kusur oranı yalnızca tazminatı mı etkiler?
Hayır. Kusurlu göründüğünüz oranda kendi trafik sigortanız karşı tarafa ödeme yapar; bu da poliçenize hasar kaydı olarak işler ve yenilemede hasarsızlık basamağınızı düşürerek priminizi artırabilir. Kusur oranının düzeltilmesi hem alacağınız tazminatı hem de gelecek yılların primini etkiler.
Kusur uyuşmazlığında tahkim ne kadar sürer ve neye mal olur?
Hakem, dosya kendisine ulaştıktan sonra en geç dört ay içinde karar vermek zorundadır; uygulamada dosyaların çoğu 2-4 ayda sonuçlanır. Başvuru ücreti uyuşmazlık tutarına göre 600 TL'den başlar; ayrıca kusur bilirkişisi ücreti yatırılır. Haklı çıktığınız oranda bu giderler sigorta şirketine yükletilir.
Bu yazıdaki tutarlar hesap mantığını göstermek için kurgulanmıştır; gerçek tazminat ve kusur dağılımı her kazanın delillerine, bilirkişi raporuna ve kaza tarihindeki mevzuata göre belirlenir. Yazı genel bilgilendirme amaçlıdır.