AYM'nin 2024 Kararı Sonrası Araç Değer Kaybı: Eski Kuralların Sonu

Türkiye'de trafik kazası sonrası araç değer kaybı, milyonlarca araç sahibini ilgilendiren bir konudur. Yıllarca süren uygulama, sigorta şirketlerinin lehine yorumlanan kısıtlamalarla doluydu. Anayasa Mahkemesi'nin 2024 yılında verdiği kararla birlikte oyun değişti.

Eski Uygulama: Sigortayı Koruyan Sınırlar

2024 öncesi Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları, aracın değer kaybı talebini iki ana sınırla kısıtlıyordu:

• Kilometre sınırı: 165.000 km'yi geçen araçlar değer kaybı isteyemez
• Yaş sınırı: 15 yaşından büyük araçlar talep edemez

Pratikte bu, 2010 model bir aracın 2024'te kazaya karışması durumunda, talebinin sadece bu iki kriter üzerinden reddedilebilmesi anlamına geliyordu. Onarım faturası 80.000 TL bile olsa, aracın hasar kayıt sistemine işlenmesiyle uğradığı piyasa değer kaybı, sigortacının "sınır aşıldı" gerekçesiyle ödenmiyordu.

Bu sınırlar, ne yasada ne de bir yönetmelikte değil; sigortacılığa ilişkin bir Hazine Müsteşarlığı Genelgesi'nde yer alıyordu. Yani idari bir düzenlemeyle, yasal bir hak kısıtlanıyordu. Av. Melih Küçükcankurtaran

Anayasa Mahkemesi'nin Kararı

Anayasa Mahkemesi, 2024 yılında bireysel başvuru üzerine verdiği kararda, bu sınırlamaları mülkiyet hakkının ihlali olarak nitelendirdi. Kararın temel gerekçeleri şu şekilde özetlenebilir:

1. Aracın yaşı ve kilometresi, hasarın varlığını ortadan kaldırmaz. 20 yaşında ama bakımlı bir araç, kazadan sonra ikinci el piyasasında değer kaybeder. Bu fiziksel gerçektir.
2. Sigortanın koruma alanı, idari düzenlemeyle daraltılamaz. Kişinin tazminat hakkı ancak yasayla sınırlandırılabilir.
3. Eşit muamele ilkesi ihlal ediliyordu: aynı kazaya karışan iki araçtan biri değer kaybı alırken (16 yıllık olan), sadece 1 km farkla diğeri (165.001 km) tazminatsız kalıyordu.

Karar Sonrası Yeni Uygulama

AYM kararı doğrultusunda, Hazine ve Maliye Bakanlığı 2024 yılı içinde Genel Şartları güncelledi. Artık:

• Kilometre sınırı yok: Aracın kilometresi 50.000 de olabilir, 500.000 de — değer kaybı talebi engellenmiyor
• Yaş sınırı yok: 1 yaşında da olsa, 25 yaşında da olsa hesaplama yapılır
• Hasar tipi sınırı yok: Hafif boyalı bir kapı olsa bile, hasar piyasada fark yaratıyorsa değer kaybı doğmuştur

Geriye Dönük Etki Var mı?

Bu kararın belki de en kritik tarafı: geriye dönük olarak da uygulanır. Yani 2022, 2023 yıllarında reddedilmiş bir değer kaybı dosyanız varsa ve henüz zamanaşımı süresi (kazadan itibaren 2 yıl) dolmamışsa, AYM kararına dayanarak yeniden başvurabilir veya itiraz edebilirsiniz.

Konuya örnek olabilecek bir durum: 2023'te kaza geçirmiş, 16 yaşındaki aracı için sigortaya başvurmuş, "yaş sınırı aşıldı" gerekçesiyle reddedilmiş bir kişi, eğer kaza tarihinden itibaren 2 yıl dolmadıysa şimdi tekrar başvurabilir. Sigorta artık aynı gerekçeyle reddedemez, çünkü o gerekçenin dayandığı kural Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmiştir.

Pratik Adımlar

Eğer eskiden reddedilmiş bir dosyanız varsa veya yakın zamanda kaza geçirip "aracım çok eski/km'si yüksek" diye başvurmaktan çekiniyorsanız:

1. Kaza tarihini ve red yazısını kontrol edin. Kaza tarihinden itibaren 2 yıl dolduysa zamanaşımına uğramışsınız demektir.
2. Yeni başvuru hazırlayın. AYM kararına atıf yaparak, eski reddin geçersiz olduğunu vurgulayan bir yazıyla sigortaya başvurun.
3. Reddedilirse Sigorta Tahkim Komisyonu'na gidin. Hakem heyeti AYM kararını uygulamak zorundadır.

Sonuç

AYM'nin 2024 kararı, araç değer kaybı uygulamasında bir dönüm noktasıdır. Sigorta şirketlerinin onlarca yıldır kullandığı standart red gerekçeleri büyük ölçüde geçersiz hâle geldi. Bu, kazazedeler için ciddi bir kazanım — özellikle eski model, yüksek kilometreli araç sahipleri için.

Eğer 2022 sonrası bir kaza geçirdiyseniz ve değer kaybı talebiniz reddedildiyse, dosyanızı yeniden açmanın tam zamanı.